Twintigers zijn de snelst groeiende groep in de WIA, vrouwen voorop

Het UWV ziet een sterke toename van twintigers die langdurig arbeidsongeschikt zijn en een WIA-uitkering aanvragen. Binnen de bredere groei van het aantal WIA-aanvragers zijn mensen onder de dertig jaar de snelst stijgende leeftijdsgroep. Psychische klachten vormen verreweg de voornaamste reden van die instroom.

Cijfers die Het Financieele Dagblad in handen heeft gekregen, laten de omvang zien: tussen 2018 en 2025 steeg het aantal mannen van twintig tot dertig jaar dat zich meldde met 84 procent. Bij vrouwen in diezelfde leeftijdsgroep bedroeg de stijging 121 procent. In 2024 bereikte het totale aantal WIA-aanvragen een recordhoogte van 93.000, een stijging van 10 procent ten opzichte van 2023.

Wie langer dan twee jaar ziek is, kan een WIA-uitkering aanvragen bij het UWV. Het totale aantal arbeidsongeschikten in Nederland bedraagt momenteel circa 864.000. Vakbond CNV waarschuwt dat dit aantal binnen vijf jaar kan oplopen tot een miljoen als de huidige trend zich voortzet.

Psychische aandoeningen zijn de belangrijkste reden voor instroom in de WIA, en dat geldt in het bijzonder voor mensen onder de 35 jaar. Onder jongeren onder de veertig jaar raakt 58 procent arbeidsongeschikt door psychische klachten, tegenover 43 procent in de groep tussen 40 en 50 jaar.

Evelien Brouwers, hoogleraar psychische gezondheid en duurzame inzetbaarheid aan de Tilburg University, stelt dat het aantal mensen met psychische problemen al vijftien jaar stijgt, en dat dit met name onder jonge mensen het geval is. Wetenschappelijk onderzoek dat deze ontwikkeling volledig verklaart, is er volgens haar nog niet. Wel is bekend dat de werkomgeving voor een groot deel een rol speelt, terwijl de oorzaak in de publieke beeldvorming vaak bij de mensen die uitvallen wordt gelegd.

Arbodiensten signaleren dat uitval door stress toeneemt, met name onder vrouwen tussen de 25 en 45 jaar. Zij werken vaker in de zorg en het onderwijs, sectoren waar de werkdruk hoog is en de personeelstekorten groot zijn. Wanneer medewerkers uitvallen, neemt de druk op de achterblijvers toe, wat opnieuw leidt tot uitval. Uit onderzoek van FNV blijkt dat ruim 80 procent van de genoemde stressfactoren direct werkgerelateerd is.

Ook de grens tussen werk en privé speelt een rol: door de opkomst van thuiswerken vervaagt die grens, wat de mentale belasting verder kan vergroten. Het aantal burn-outgerelateerde klachten onder 25- tot 45-jarigen is sinds 2020 verdubbeld.

De Tweede Kamer vroeg in juni experts om raad vanwege het groeiende aantal arbeidsongeschikten. Jet Bussemaker verscheen daarbij namens de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Zij had eerder al gewaarschuwd voor een hypernerveuze samenleving, waarin prestatiedruk en individualisme te ver zijn doorgeschoten.

Experts wezen in die hoorzitting ook op mensen die tegen uitvallen aan zitten maar toch doorgaan met werken. De combinatie van werk en mantelzorg kan daarbij veel stress opleveren. Als oplossingsrichtingen noemden zij werknemers meer zelf laten bepalen hoe zij werk en privétaken indelen, hen vaker onbereikbaar laten zijn, en een betere verdeling van zorgtaken binnen het gezin.

Jongeren ervaren daarnaast al vóór hun eerste baan een hoge prestatiedruk, onzekerheid over de toekomst en financiële zorgen. Wanneer zij vervolgens beginnen te werken, blijkt de overgang voor sommigen te zwaar. Onvoldoende begeleiding, onduidelijk leiderschap en te veel verantwoordelijkheid dragen bij aan de stress die zij ervaren.

Het UWV kan de toestroom van WIA-aanvragen niet goed bijhouden. Een tekort aan verzekeringsartsen in combinatie met het groeiende aantal aanvragen zorgt voor oplopende wachttijden. Het aantal openstaande WIA-beoordelingen kan richting 2030 groeien tot 100.000 à 150.000.

De financiële gevolgen zijn eveneens aanzienlijk. De uitkeringslasten stijgen dit jaar opnieuw met 1,5 miljard euro, waarmee het totale bedrag aan uitkeringen voor arbeidsongeschikten op bijna 20 miljard euro uitkomt.

Werkgevers hebben op grond van de Arbeidsomstandighedenwet een wettelijke verantwoordelijkheid om de mentale gezondheid van werknemers te beschermen en beleid te voeren gericht op het voorkomen of beperken van psychosociale arbeidsbelasting. De Wet verbetering poortwachter verplicht werkgevers en werknemers bovendien om gedurende 104 weken actief te werken aan re-integratie, waarbij snelle interventie bij psychische klachten cruciaal is.

In de praktijk herkennen werkgevers psychische problemen echter vaak niet tijdig en zijn ze soms te afwachtend. Arbodiensten adviseren werkgevers om signalen eerder op te pakken. CNV bekritiseert dat sommige politieke partijen overwegen het tweede jaar loondoorbetaling bij ziekte te schrappen, wat de instroom in de WIA volgens de vakbond juist zou vergroten.

Voor arbeidsdeskundigen en casemanagers betekent de combinatie van een groeiende aanvraagstroom, langere wachttijden bij het UWV en een doelgroep met overwegend psychische klachten dat vroeg signaleren en snelle inzet van passende begeleiding meer dan ooit het verschil maakt tussen herstel en langdurige uitval.