WIA-instroom neemt toe terwijl de sleutel ligt in de eerste twee ziektejaren

De instroom in de WIA groeit al jaren en trekt in 2026 verder aan. Verwacht wordt dat het aantal nieuwe uitkeringen met 13% stijgt tot ruim 80.900. In 2023 deden al 840.000 mensen een beroep op de WIA, een groei van 119.000 ten opzichte van 2018.

De discussie over hoe dat tij te keren richt zich doorgaans op het uitkeringsstelsel zelf. Robidus bepleit een andere focus: wie echt verschil wil maken, kijkt naar preventie, inzetbaarheid en re-integratie in de twee jaar die aan de WIA-beoordeling voorafgaan.

De stijging van de WIA-instroom is geen tijdelijk fenomeen. De toename bouwt al jaren op en wordt gedreven door structurele ontwikkelingen. Het totale ziekteverzuim bevindt zich momenteel op het hoogste niveau sinds 2002.

Psychische klachten spelen een prominente rol. In 2025 lagen die 29% hoger dan in 2022 en leiden gemiddeld tot langere en complexere re-integratietrajecten. Dat vergroot de kans dat werknemers na twee jaar uitval uiteindelijk instromen in de WIA.

Ook de herinvoering van de vereenvoudigde beoordeling voor 60-plussers per 1 september 2025 draagt bij aan een hoger toekenningspercentage, met naar schatting 1.100 extra WIA-toekenningen in 2026.

Nederland heeft een stelsel met twee jaar loondoorbetaling bij ziekte. Juist in die periode ligt volgens Robidus de sleutel om instroom in de WIA te beperken. Werkgevers zijn verplicht om gedurende die twee jaar minstens 70% van het loon door te betalen en moeten zich aantoonbaar inspannen voor re-integratie, anders riskeren zij een loonsanctie van maximaal een jaar.

In de praktijk blijven kansen liggen. Het tweede ziektejaar wordt, zo stelt Robidus, nog te vaak een wachtkamer richting een WIA-beoordeling, terwijl juist daar versnelling mogelijk is door eerder duidelijke keuzes te maken en actief in te zetten op werkhervatting bij een andere werkgever.

Concreet noemt Robidus drie instrumenten die beter benut kunnen worden: het stimuleren van detachering, beter gebruik van de no-riskpolis en het versterken van de eigen regie van werknemers. Geen van deze instrumenten is nieuw, maar de inzet ervan schiet in de praktijk tekort.

Naast een actievere aanpak in het tweede ziektejaar ziet Robidus ruimte om het proces efficiënter in te richten. Het uitgangspunt is dat medische en arbeidskundige informatie die al beschikbaar is, beter benut kan worden. Niet iedere situatie vraagt om een volledig nieuw onderzoek. Door de focus te leggen op complexe gevallen, ontstaat meer impact met dezelfde capaciteit.

Dat is relevant tegen de achtergrond van de uitdagingen bij het UWV, dat kampt met personeelstekorten, met name aan verzekeringsartsen. Die tekorten leiden tot oplopende wachttijden voor WIA-beoordelingen, in sommige gevallen tot ruim een jaar, waardoor mensen langdurig in onzekerheid verkeren over hun inkomen en arbeidsmarktpositie.

Er is ook kritiek op de kwaliteit van WIA-beoordelingen en de Re-integratieverslagtoets, die te vaak als een administratieve afvinklijst wordt ervaren, waarbij de menselijke maat ondersneeuwt.

Het politieke debat over de WIA richt zich nu vooral op aanpassingen in het systeem. De Tweede Kamer erkent de structurele problemen in de WIA-uitvoering, maar concrete oplossingen blijven onzeker. Het UWV pleit zelf voor hervormingen, waaronder verdere digitalisering, uniformering van processen, vereenvoudiging van wetgeving en meer inzet op preventie.

Robidus sluit daarbij aan met een praktijkgerichte redenering: bij Robidus zien we dagelijks dat daar de grootste winst te behalen is, door eerder in te grijpen, mensen perspectief te bieden en zo instroom in de WIA te beperken. Die winst zit niet primair in een hervormd uitkeringsstelsel, maar in wat er in de eerste twee ziektejaren daadwerkelijk gedaan wordt.

Voor arbeidsdeskundigen, casemanagers en werkgevers betekent dat een herkenbare opdracht: de twee jaar loondoorbetaling niet als een wachtperiode behandelen, maar als de fase waarin re-integratie het meest concreet vorm kan krijgen. Wie te laat begint met actief sturen, geeft die kans weg.