Neus(bijholte)kanker door houtstof erkend als beroepsziekte met financiële tegemoetkoming van ruim 27.000 euro

Ieder jaar krijgen mensen in Nederland neus(bijholte)kanker door het inademen van houtstof op het werk. Op 27 juli, de internationale dag voor hoofd-halskanker, staat het Instituut Slachtoffers Beroepsziekten door Gevaarlijke stoffen (ISBG) stil bij mensen bij wie deze ziekte voorkomen had kunnen worden. Voor hen is er de Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten, de TSB-regeling, die een financiële tegemoetkoming biedt van 27.000 euro. De regeling staat ook open voor mensen die al zijn hersteld van de kanker.

Hoofd-halskanker is een verzamelnaam voor tumoren in het gezicht en de hals, waaronder neus(bijholte)kanker. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 3.100 mensen de diagnose hoofd-halskanker, van wie circa 150 de vorm die in de neusholten en neusbijholten ontstaat. Ongeveer 34 tot 40 procent van die gevallen is toe te schrijven aan blootstelling op de werkplek. De tijd tussen de blootstelling aan houtstof en het ontstaan van de kanker bedraagt minimaal 20 jaar, wat maakt dat de beroepsmatige oorsprong vaak laat of helemaal niet wordt herkend.

Patiënten, maar ook zorgprofessionals, staan bij een diagnose kanker niet altijd stil bij een mogelijke relatie met het werk. Toch is die relatie op meerdere manieren van belang: voor de erkenning van de patiënt, voor een mogelijke financiële tegemoetkoming en voor de kennis die kan helpen om anderen te beschermen.

Frans is een van de mensen die neus(bijholte)kanker kreeg door zijn werk. In 2018 bezocht hij een KNO-arts voor een hardnekkige verkoudheid. Met een camera werd in zijn neus gekeken en de arts zei dat het er niet goed uitzag. Binnen twee dagen volgde verder onderzoek en een week later ging hij onder het mes. De diagnose luidde neus(bijholte)kanker door houtstof.

Frans werkte vanaf zijn 17e in de interieurbouw, waar hij zaagde, freesde en boorde. Jarenlang was er in de werkplaats geen of nauwelijks afzuiging. Later kwamen er voorzieningen op de machines, maar in de periode dat Frans het meest blootstond, was dat er niet of heel beperkt. Een mondkapje bood onvoldoende bescherming: het stof kroop er langs naar binnen.

Na intensieve behandeling is Frans nu kankervrij, maar hij ondervindt nog dagelijks de gevolgen. Hij is slechter gaan horen, is zijn reukvermogen kwijt en moet meerdere keren per dag zijn gezicht spoelen. In 2025 vroeg hij de TSB-regeling aan.

Houtstof is in Nederland en Europa since 1998 geclassificeerd als een kankerverwekkende stof, met name hardhoutstof. Langdurige blootstelling kan kanker in de neusholten en neusbijholten veroorzaken. Het grootste risico wordt veroorzaakt door fijnstof, dat diep in de neus en longen kan doordringen.

De beroepen met een verhoogd risico bevinden zich in de houthandel, de timmer-, meubel- en houtverwerkende industrie en de bouwsector. In 2009 werd geschat dat ongeveer 360.000 werknemers in Nederland beroepsmatig werden blootgesteld aan houtstof. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden uit 2022 blijkt dat 8,7 procent van de ondervraagden op het werk aan houtstof wordt blootgesteld.

De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of bedrijven voldoende maatregelen treffen. Goede afzuiging en ventilatie staan centraal in de preventie. Het gebruik van perslucht of bezems bij schoonmaakwerkzaamheden is niet toegestaan, omdat daarmee houtstof opnieuw in de lucht verspreidt wordt. Persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals ademhalingsbescherming, komen pas in beeld als andere maatregelen niet haalbaar zijn.

Per 1 januari 2023 is de Regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten in werking getreden. De regeling biedt een kortere en snellere route naar erkenning van een beroepsziekte, los van de vraag of een werkgever aansprakelijk is. Neus(bijholte)kanker door houtstof is per 1 juli 2025 aan de regeling toegevoegd.

De eenmalige tegemoetkoming bedraagt in 2026 ruim 27.030 euro. De Sociale Verzekeringsbank keert dit bedrag uit, na advies van het ISBG. Voorwaarden zijn onder meer dat de beroepsziekte in Nederland is ontstaan door het werken met schadelijke stoffen in loondienst of als zelfstandige zonder personeel, en dat de diagnose wordt bevestigd door een deskundigenpanel. Ook mensen die de kanker al hebben overwonnen, kunnen aanspraak maken op de regeling.

Naast neus(bijholte)kanker door houtstof vallen ook allergisch beroepsastma, CSE (schildersziekte), longkanker door asbest of silica en silicose onder de TSB-regeling. Aanvragers worden ondersteund tijdens het traject.

Ondanks de erkenning van neus(bijholte)kanker als beroepsziekte wordt de mogelijke relatie met het werk in de spreekkamer nog lang niet altijd herkend. Patiënten staan er zelf ook niet altijd bij stil. Toch heeft die herkenning directe gevolgen: voor het recht op een tegemoetkoming, voor de erkenning die een patiënt ervaart en voor de kennis die kan bijdragen aan betere bescherming van andere werknemers.

Het ISBG benadrukt dat artsen en verplegend personeel altijd zouden moeten vragen of iemand op het werk is blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, ook als die blootstelling lang geleden plaatsvond. Bij Frans was het de KNO-arts die als eerste naar de werkhistorie vroeg: of hij met hout had gewerkt. Die vraag leidde uiteindelijk tot zijn aanvraag voor de TSB-regeling in 2025.

Voor arbeidsdeskundigen en casemanagers die betrokken zijn bij mensen met een stof-gerelateerde beroepsziekte, betekent dit in de praktijk dat kennis van de TSB-regeling en de toegevoegde aandoeningen relevant is bij de begeleiding van langdurig zieke werknemers. De diagnose neus(bijholte)kanker kan immers tientallen jaren na de blootstelling worden gesteld, wat betekent dat de werkgever of het werk allang uit beeld kan zijn op het moment dat de ziekte zich openbaart.