Private uitvoerders pleiten voor structurele samenwerking met UWV om WIA-crisis aan te pakken

De achterstanden bij sociaal-medische beoordelingen lopen snel op en zetten het WIA-stelsel onder toenemende druk. Werknemers blijven daardoor te lang in onzekerheid over hun inkomen en perspectief. Het Platform Private Uitvoerders Sociale Zekerheid (PPUSZ) presenteert nu een gezamenlijke zienswijze met concrete voorstellen om daar verandering in te brengen.

Robidus is medeopsteller van die zienswijze en pleit samen met de andere PPUSZ-leden voor structurele samenwerking tussen UWV en private uitvoerders. De voorgestelde maatregelen richten zich onder meer op slimmere informatie-uitwisseling, inzet van medische expertise uit de private sector en het versterken van re-integratie, in het bijzonder bij mentale gezondheidsklachten.

Het aantal WIA-aanvragen nam tussen 2022 en 2025 met 31 procent toe, terwijl het aantal afgehandelde aanvragen met 19,4 procent steeg. Zonder ingrijpen loopt het aantal wachtenden voor een WIA-beoordeling naar verwachting op naar circa 100.000 in 2027 en zelfs 200.000 in 2030.

De doorlooptijd voor een WIA-keuring is inmiddels opgelopen tot rond de 17 weken. In sommige regio's duurt het zelfs meer dan een jaar, terwijl de wettelijke termijn acht weken bedraagt. Sinds 2026 is die termijn verlengd naar 16 weken.

De kern van het probleem is een structureel tekort aan verzekeringsartsen bij UWV, gecombineerd met een groeiend aantal WIA-aanvragen. De financiële gevolgen zijn evenredig: de uitkeringslasten stegen in 2025 met 1,5 miljard euro, waarmee de totale kosten voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen op bijna 20 miljard euro uitkomen.

De stijgende instroom wordt deels verklaard door demografische ontwikkelingen, zoals het langer doorwerken van ouderen. Daarnaast spelen psychische aandoeningen een steeds grotere rol, vooral onder jongere leeftijdsgroepen en in sectoren als Zorg en Welzijn en Openbaar Bestuur en Onderwijs. De Algemene Rekenkamer constateerde in december 2025 dat de uitvoering van de WIA onuitvoerbaar is geworden door complexe regelgeving en het tekort aan verzekeringsartsen, en dat er fouten zijn gemaakt bij tienduizenden WIA-uitkeringen.

In de eerste twee jaar van verzuim vormt private uitvoering al jaren de standaard. Robidus ondersteunt honderden werkgevers bij preventie, re-integratie en schadelastbeheersing. Het PPUSZ stelt dat deze kennis en ervaring ook kunnen helpen bij het oplossen van de WIA-crisis.

Werkgevers die kiezen voor eigenrisicodragerschap, en daarmee voor private begeleiding, realiseren aantoonbaar minder instroom en meer uitstroom uit de WGA. Eigenrisicodragerschap brengt de verantwoordelijkheid voor uitkeringen en re-integratie voor maximaal tien jaar met zich mee, maar biedt ook meer grip op het re-integratieproces en potentieel lagere premies bij een goed verzuimbeleid.

De PPUSZ-zienswijze is bedoeld als inhoudelijke input voor de beleidsvorming én als uitnodiging aan alle betrokken partijen om samen te werken. De Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (OCTAS) presenteerde in februari 2024 drie varianten voor een toekomstbestendig stelsel, variërend van het verbeteren van het huidige stelsel tot een fundamentele wijziging. Het kabinet heeft aangegeven de aanbevelingen van OCTAS te betrekken bij de hervorming.

Het PPUSZ is een samenwerking van partijen die zich dagelijks inzetten voor het versterken van arbeidsperspectief. Leden zoals Robidus, Acture, HCS en InContact werken aan structurele oplossingen voor preventie, verzuim en arbeidsongeschiktheid. Samen brengen ze praktijkkennis, data en visie samen in een gezamenlijke stem richting politiek en beleidsmakers.

Robidus is vanaf de oprichting nauw betrokken bij het platform en levert de voorzitter. Met de publicatie van de zienswijze wil het platform de discussie over de toekomst van het WIA-stelsel concreter maken. Ook UWV werkt zelf aan maatregelen om achterstanden terug te dringen, zoals het efficiënter inzetten van verzekeringsartsen, het werken in sociaal-medische centra en het laten uitvoeren van taken door andere professionals.

Voor arbeidsdeskundigen, casemanagers en werkgevers met een zieke werknemer maakt de zienswijze duidelijk dat de druk op het stelsel niet alleen een uitvoeringsprobleem is, maar ook een vraag over de verdeling van verantwoordelijkheden tussen publieke en private partijen. Die vraag staat centraal in de lopende politieke en beleidsmatige discussie over de hervorming van het arbeidsongeschiktheidsstelsel.