Overgangsklachten zorgen voor fors verzuim, maar beleid ontbreekt bij vrijwel alle werkgevers

Overgangsklachten hebben een aanzienlijke en veelal onderschatte impact op de Nederlandse werkvloer. Ongeveer 1,8 miljoen vrouwen in Nederland bevinden zich in de levensfase waarin de overgang een rol speelt, en maar liefst 80% van hen ervaart overgangsgerelateerde klachten. Voor een derde is de impact zo zwaar dat het hun dagelijks leven beïnvloedt.

Desondanks heeft slechts 2% van de werkgevers een specifiek menopauzebeleid en slechts 8% een speciaal aanspreekpunt. Het RIVM onderzoekt nu, samen met Vuurvrouw, NVAB en AWVN, welke interventies organisaties inzetten om werkende vrouwen in de overgang te ondersteunen. Het doel is om praktijkkennis te bundelen en breed beschikbaar te maken.

De cijfers over de werkgerelateerde gevolgen zijn concreet. Een onderzoek van TNO en het CBS uit 2021 toonde aan dat 55% van de vrouwelijke werknemers tussen 40 en 60 jaar aangeeft dat overgangsklachten invloed hebben op hun werk. Van hen voelt 36% dat zij minder goed functioneren door bijvoorbeeld pijn, vermoeidheid of concentratieproblemen. Daarnaast ervaart 31% ongemakkelijke situaties op de werkvloer door opvliegers of stemmingswisselingen.

Het ziekteverzuim onder vrouwen tussen 45 en 55 jaar ligt hoger dan bij mannen in dezelfde leeftijdscategorie: 5,0% tegenover 3,8%, met ook nog eens een langere verzuimduur. Ongeveer 34% van dat verzuim wordt gerelateerd aan de overgang. De kosten van werkverzuim door overgangsklachten in Nederland lopen jaarlijks op tot honderden miljoenen euro's.

Vrouwen met veel overgangsklachten verzuimen vaker en hebben een hogere herstelbehoefte na een werkdag. Arboprofessionals herkennen deze impact mogelijk vanuit spreekuren of gesprekken, maar over interventies die in organisaties worden ingezet is nog weinig kennis beschikbaar.

Een groot deel van de vrouwen bespreekt overgangsklachten niet op het werk. Een schokkende 94% van de vrouwen geeft bij een ziekmelding niet aan dat het om menopauze-gerelateerde klachten gaat. Meer dan de helft, 52%, van de vrouwen met klachten die hun functioneren beperken, bespreekt dit niet op het werk. Ruim een derde van de ondervraagden stelt dat er op de werkvloer nog steeds een taboe heerst om over de menopauze te praten, en 60% vindt de combinatie werk en overgang zwaar vallen.

Aan werkgeverszijde is het beeld niet rooskleuriger. Slechts 2% van de werkgevers heeft een specifiek menopauzebeleid en slechts 8% heeft een speciaal aanspreekpunt. Bovendien toont 76% van de werkgevers geen begrip als vrouwen door overgangsklachten niet kunnen werken. Dit gebrek aan openheid en beleid kan ertoe leiden dat overgangsklachten onterecht worden geïnterpreteerd als bijvoorbeeld een burn-out.

De afgelopen jaren zijn er meerdere initiatieven gestart. In november 2023 publiceerde de Stichting van de Arbeid, een overlegorgaan van werkgevers- en werknemersorganisaties zoals VNO-NCW, MKB-Nederland, FNV en CNV, de handreiking De overgang en werk. Deze handreiking kwam tot stand in samenwerking met de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het doel is het taboe te doorbreken en werkgevers en werknemers handvatten te bieden voor een overgangsvriendelijke en inclusieve werkomgeving.

De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) ontwikkelde daarnaast een richtlijn Overgang en werk om bedrijfsartsen te ondersteunen bij de advisering en begeleiding van werkenden met overgangsklachten, en bij het adviseren van organisaties over preventieve maatregelen. ZonMw financiert diverse projecten en onderzoeken op het gebied van vrouwengezondheid en duurzame inzetbaarheid, waaronder een kennissynthese over interventies voor vrouwen in de overgang.

Het RIVM voert nu een onderzoek uit om praktijkkennis over interventies te bundelen en breed beschikbaar te maken, zodat organisaties kunnen leren van wat al in de praktijk wordt gedaan. Samenwerkingspartners zijn Vuurvrouw, NVAB en AWVN.

Het onderzoek richt zich op concrete maatregelen die organisaties al inzetten, zoals voorlichtingswebinars, workshops voor leidinggevenden, aanpassingen in arbeidsomstandigheden of beleid rondom flexibel werken. Zowel organisaties die hier al mee aan de slag zijn als professionals die vanuit hun eigen rol relevante ervaringen hebben, kunnen deelnemen.

Deelname bestaat uit het invullen van een online vragenlijst van 10 tot 15 minuten. Deelnemers ontvangen desgewenst de eindrapportage met een overzicht van interventies en aanbevelingen. Vragen kunnen worden gesteld aan projectleider Sandra van Oostrom via sandra.van.oostrom@rivm.nl.

Verzuim door overgangsklachten valt onder de reguliere verplichtingen van de Wet verbetering poortwachter, die werkgevers en werknemers verplicht tot gezamenlijke re-integratie-inspanningen gedurende twee jaar bij ziekte. Het UWV toetst of aan deze verplichtingen is voldaan. Voor werkgevers die eigenrisicodrager zijn voor de Ziektewet of WGA, gelden de financiële risico's en de re-integratieverantwoordelijkheid volledig voor eigen rekening, wat extra nadruk legt op proactief beleid en ondersteuning.

Arbeidsdeskundigen spelen een cruciale rol in het beoordelen van de belastbaarheid en het adviseren over passende aanpassingen op de werkvloer, zeker in complexe situaties zoals overgangsklachten die het werkvermogen beïnvloeden. Het doorbreken van het taboe en het implementeren van overgangsvriendelijk beleid is essentieel om onnodig verzuim en uitval te voorkomen en de duurzame inzetbaarheid van ervaren vrouwelijke professionals te waarborgen.

Voor arbeidsdeskundigen, casemanagers en bedrijfsartsen biedt het RIVM-onderzoek een praktische ingang: de interventies die organisaties al toepassen worden straks gebundeld en beschikbaar gesteld, zodat het wiel niet opnieuw hoeft te worden uitgevonden bij de begeleiding van vrouwen met overgangsklachten.