Duits kabinet wil zieke werknemers vanaf de eerste dag naar de huisarts sturen

De regering van bondskanselier Friedrich Merz wil dat werknemers in Duitsland al op de eerste ziektedag een doktersverklaring aan hun werkgever tonen. Die verklaring moeten zij fysiek bij de huisarts ophalen. Het voorstel is onderdeel van een breder pakket aan economische hervormingen en heeft in Duitsland tot felle reacties geleid.

Huisartsen en artsenverenigingen verzetten zich met kracht tegen de plannen. Zij wijzen op overvolle wachtkamers en een toename van administratieve lasten. Ook binnen de coalitie klinkt kritiek: coalitiepartner SPD zoekt naar een uitweg.

Het ziekteverzuim in Duitsland ligt al enige tijd opvallend hoog. Volgens verzekeraar DAK-Gesundheit meldden Duitsers zich vorig jaar gemiddeld 19,5 dagen ziek, een getal dat in weinig Europese landen zo hoog ligt. In 2023 lag dat gemiddelde op 20 dagen, een recordhoogte, vergeleken met 13 dagen in 2018 en bijna 20 dagen in 2022. In het eerste kwartaal van 2024 bleef het verzuimpercentage met 5,8 procent eveneens hoog. Ter vergelijking: in 2005 kende Duitsland nog een diepterecord van gemiddeld 12,7 ziektedagen per werknemer, deels ingegeven door angst voor werkloosheid.

De stijging wordt onder meer toegeschreven aan een vergrijzende samenleving, een toename van psychische klachten en langdurige rug- en gewrichtsproblemen. Ook de loondoorbetalingsregeling speelt volgens analyses een rol: werkgevers betalen in Duitsland bij ziekte tot zes weken 100 procent van het salaris door. Na die periode ontvangt de werknemer ziekengeld van de Krankenkasse, ongeveer 70 procent van het brutosalaris, voor maximaal 78 weken.

Duitse werkgevers ergeren zich al langer aan de huidige regels. Personeel zou zich door de laagdrempelige regeling vaker en makkelijker ziekmelden, zo luidt de klacht.

Onder de geldende Duitse regels is een doktersverklaring pas nodig als een werknemer langer dan drie dagen niet kan werken. De huisarts stelt die verklaring dan vast via een telefoongesprek, met een maximum van vijf dagen. Werkgevers hebben wel het recht om al vanaf de eerste dag een verklaring te eisen, maar dat is in de praktijk niet de norm.

Sinds de coronapandemie was het bovendien mogelijk een doktersverklaring telefonisch te verkrijgen. Die mogelijkheid schrapt het kabinet-Merz nu. De nieuwe verplichting houdt in dat werknemers de verklaring fysiek bij de huisarts ophalen en op de eerste ziektedag aan de werkgever tonen.

Merz omschreef het als een moeilijke maar noodzakelijke stap. "Maar we kunnen ons dit concurrentienadeel, veroorzaakt door langdurige afwezigheid van medewerkers, niet langer permitteren", zei hij. Het voorstel past in een bredere reeks economische hervormingen die de concurrentiepositie van Duitsland moeten versterken en de arbeidsproductiviteit moeten verhogen.

De kritiek uit de medische wereld is scherp. De Duitse vereniging van huisartsen verwacht dat het plan veel problemen zal veroorzaken. "Dit zal een enorme golf aan bureaucratie met zich meebrengen voor ons", aldus de voorzitter. Wachtrijen in huisartsenpraktijken worden naar verwachting langer.

Artsenvereniging KVB liet zich nog steviger uit. Zij stelt in een verklaring dat de plannen "grenzen aan waanzin", omdat ze duizenden mensen naar de huisarts dwingen om daar een formulier in te vullen. "Iedereen die hoest of een buikgriep heeft, hoort in bed te liggen. Niet in een volle spreekkamer."

Het voorstel stuit niet alleen op weerstand buiten de coalitie. Bondsdaglid Karl Lauterbach van coalitiepartner SPD noemde de telefonische ziekmelding juist een ontlasting voor huisartsen en pleitte voor preventie in plaats van druk op zieken. Vakbonden vrezen dat de maatregel werknemers onnodig belast en een wantrouwende houding van de overheid jegens de bevolking uitstraalt.

Vicekanselier Lars Klingbeil probeerde de gemoederen te sussen. Hij benadrukte dat werknemers niet ziek naar de huisarts hoeven te gaan op de eerste dag, maar dat werkgevers en cao-partijen ruimte moeten krijgen voor praktische afspraken. Arbeidsminister Bärbel Bas gaf aan de nieuwe plannen te onderzoeken.

De discussie in Duitsland laat zien hoe anders de twee landen hun ziekteverzuim hebben georganiseerd. In Nederland is het niet gebruikelijk dat een werknemer een doktersverklaring van de huisarts aan de werkgever overhandigt. De huisarts heeft een behandelrelatie met de patiënt en mag geen medische informatie delen met de werkgever. De bedrijfsarts beoordeelt de arbeidsongeschiktheid en adviseert over re-integratie.

Nederlandse werkgevers betalen gedurende de eerste twee jaar van ziekte minimaal 70 procent van het loon door, een langere periode dan in Duitsland. Het wettelijk kader, zoals de Wet verbetering poortwachter, legt de verantwoordelijkheid voor re-integratie nadrukkelijk bij de werkgever. De directe kosten van ziekteverzuim voor Nederlandse werkgevers bedragen jaarlijks circa 10,8 tot 11 miljard euro.

Voor arbeidsdeskundigen, casemanagers en werkgevers die dagelijks met langdurig verzuim werken, biedt de Duitse discussie een spiegel. Het debat over wie er op welk moment bij de werknemer aan tafel zit, welke verklaring wanneer nodig is en welke prikkels de drempel voor ziekmelding beïnvloeden, is ook in de Nederlandse praktijk voortdurend actueel.