Banenafspraak wordt eenvoudiger: structureel loonkostenvoordeel en geen doelgroepverklaring meer

De regels rondom de banenafspraak worden ingrijpend vereenvoudigd. Vanaf 1 januari 2026 zijn de eerste wijzigingen van kracht, met als doel de drempel voor werkgevers te verlagen en de uitvoering te versoepelen. In 2027 volgen aanvullende aanpassingen, waaronder een vernieuwd quotumstelsel.

Het kabinet past de regelgeving in 2026 en 2027 op een aantal cruciale punten aan om de banenafspraak makkelijker en aantrekkelijker te maken. UWV heeft alle wijzigingen samengevat in een infosheet en infographic. Divosa, de vereniging van gemeentelijke uitvoerders, reageert positief maar wijst er tegelijkertijd op dat er meer hervormingen nodig zijn.

Een van de meest concrete veranderingen per 1 januari 2026 is de aanpassing van het loonkostenvoordeel (LKV). Werkgevers die iemand uit de doelgroep banenafspraak in dienst nemen, ontvangen dit voordeel voortaan structureel, voor de gehele duur van het dienstverband. Onder de oude regels gold het LKV voor maximaal drie jaar.

Werkgevers kunnen via het werkgeversportaal van UWV controleren of een werknemer in het doelgroepregister staat. De doelgroepverklaring, die werkgevers en werknemers voorheen moesten aanvragen, vervalt volledig. Dat scheelt direct een hoop papierwerk, aldus Divosa.

De doelgroep van de banenafspraak wordt per 2026 ook beperkt uitgebreid. Mensen met een WIA- of Wajong-uitkering die arbeidsongeschikt zijn, vallen voortaan ook onder de regeling. Concreet gaat het om Wajongers die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en werken bij een reguliere werkgever, en mensen met een IVA-uitkering die werken met loondispensatie.

In 2027 treedt een vernieuwde quotumregeling in werking, inclusief een bonus-malussysteem. Werkgevers die goed presteren bij het creëren van banen voor mensen met een arbeidsbeperking kunnen een bonus ontvangen. Wie achterblijft, krijgt te maken met een malus.

Tegelijkertijd vervalt in 2027 het onderscheid tussen werkgevers in de sector overheid en de marktsector. Er komt één gezamenlijke doelstelling, waardoor alle werkgevers onder hetzelfde regime vallen. Nu gelden nog aparte regimes voor overheid en markt.

De wijzigingen per 2026 en 2027 maken deel uit van een bredere beleidsrichting die het kabinet twee weken eerder aankondigde in een Kamerbrief van de ministers Vijlbrief en Aartsen. Daarin werd verdere verbreding van de banenafspraak voorgesteld, samen met een verruiming van de doelgroep loonkostensubsidie.

De ambitie in die brief is dat loonkostensubsidie op termijn het rijksbrede instrument wordt om verminderde loonwaarde te compenseren, ook binnen de WW en de WIA. Dat zou betekenen dat het instrument niet langer beperkt blijft tot de huidige doelgroepen van de banenafspraak.

De oorspronkelijke ambitie van de banenafspraak, geïntroduceerd in 2013 als onderdeel van het Sociaal Akkoord, was om vóór 2026 in totaal 125.000 extra banen te realiseren bij reguliere werkgevers: 100.000 in de marktsector en 25.000 bij de overheid. Die doelstelling is nog niet gehaald.

Eind 2024 waren er bijna 90.000 extra banen gerealiseerd voor mensen met een arbeidsbeperking, een toename van 4.000 ten opzichte van het jaar ervoor. De doelstelling voor 2024 bedroeg 115.000 extra banen, wat neerkomt op een achterstand van ruim 25.000 banen. De overheid, die 25.000 banen moest realiseren, bleef daarbij achter.

Een terugkerend knelpunt in de discussie over de banenafspraak is het zogeheten vinkjesdenken: werkgevers wijzen kandidaten met een arbeidsbeperking af als zij niet in het doelgroepregister staan, ook als die kandidaten wel ondersteuning nodig hebben. De Arbeidsinspectie stelde in 2024 al dat voor een aanzienlijk deel van de doelgroep regulier werk waarschijnlijk onmogelijk is en dat andere oplossingen, zoals dagbesteding of beschutte werkplekken, nuttiger zouden zijn.

Divosa reageert welwillend op de aangekondigde wijzigingen. De organisatie ziet de vereenvoudiging als een belangrijke stap om duurzame banen te creëren voor mensen die ondersteuning nodig hebben bij het betreden of behouden van de arbeidsmarkt. Divosa wijst erop dat het aantal werkgevers dat mensen met een arbeidsbeperking aanneemt groeit, maar nog niet snel genoeg.

De organisatie hoopt dat zowel de vereenvoudiging als de nieuwe quotumregeling meer werkgevers over de drempel helpen. Daarbij verwijst Divosa naar ervaringen uit de praktijk: wanneer bedrijven eenmaal inclusief ondernemen, zien ze betere resultaten dan verwacht met inzet van loonkostensubsidie, no-riskpolis en jobcoaching.

Tegelijkertijd benadrukt Divosa dat de huidige wijzigingen een eerste stap zijn en geen eindpunt. De organisatie roept het Rijk op om de gemeentelijke uitvoeringspraktijk nauw te betrekken bij de verdere hervorming, zodat beleid en praktijk op elkaar blijven aansluiten.

Voor arbeidsdeskundigen, casemanagers en werkgevers die werken met mensen uit de WIA of Wajong zijn de wijzigingen per 2026 direct relevant. Het wegvallen van de doelgroepverklaring vermindert de administratieve last bij instroom, terwijl het structurele LKV werkgevers meer zekerheid geeft over de kosten op langere termijn. De uitbreiding van de doelgroep met IVA-gerechtigden en bepaalde Wajongers vraagt om bekendheid met de nieuwe criteria in de uitvoeringspraktijk.