Ministerie van SZW, VNG, Divosa en Cedris maken afspraken over toekomst sociaal ontwikkelbedrijven

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Divosa en Cedris hebben afspraken gemaakt over de inrichting van de sociale infrastructuur voor sociaal ontwikkelbedrijven en voor beschut werk. Het doel van de afspraken is om de begeleiding en ondersteuning van mensen die dat nodig hebben te waarborgen.

Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks een impulsbudget van het rijk. De middelen worden via een decentralisatie-uitkering uitgekeerd aan de grootste gemeente binnen een samenwerkingsverband. Hoe hoog dat bedrag uitvalt, wordt bepaald op basis van de maatstaf 'doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep'.

De afspraken bouwen voort op eerdere ontwikkelingen in het beleid rond arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking, en zijn een erkenning van de maatschappelijke waarde van sociaal ontwikkelbedrijven.

Met de invoering van de Participatiewet in 2015 verschoof de verantwoordelijkheid voor de begeleiding en re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar gemeenten. Sociale werkplaatsen, de voorlopers van de huidige sociaal ontwikkelbedrijven, waren voorheen ondergebracht bij de Wet sociale werkvoorziening. Die wet werd in 2015 afgeschaft.

De Participatiewet beoogde meer mensen met een arbeidsbeperking regulier werk te laten vinden. Beschut werk vervult daarbinnen een vangnetfunctie voor de meest kwetsbaren. Beschut werk is specifiek bedoeld voor mensen die door een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking alleen kunnen werken onder aangepaste omstandigheden en intensieve begeleiding. Het UWV beoordeelt of iemand tot de doelgroep beschut werk behoort.

In de praktijk bleef het aantal gerealiseerde beschutwerkplekken achter bij de doelstellingen. In 2022 waren er 7.100 mensen werkzaam in beschut werk, terwijl het potentieel wordt geschat op 30.000 tot 60.000 mensen die hiervoor in aanmerking komen.

Bij de afspraken zijn vier partijen betrokken, die elk een eigen taak hebben. Het ministerie van SZW is verantwoordelijk voor beleid en wetgeving. De VNG vertegenwoordigt de gemeenten, die de uitvoerende taak hebben en de sociaal ontwikkelbedrijven aansturen of ermee samenwerken.

Divosa is de vereniging van directeuren van sociale diensten en werkbedrijven, en richt zich op de professionalisering van de uitvoering van het sociaal domein. Cedris is de branchevereniging voor sociale werkgelegenheid en participatiebedrijven, en behartigt de belangen van de sociaal ontwikkelbedrijven.

Het impulsbudget dat gemeenten vanaf 2025 jaarlijks ontvangen, wordt uitgekeerd via een decentralisatie-uitkering. De middelen gaan naar de grootste gemeente binnen een samenwerkingsverband. Gemeenten hebben de vrijheid om zelf te bepalen hoe zij deze middelen inzetten om de infrastructuur van sociaal ontwikkelbedrijven te versterken, passend bij de lokale behoeften.

De hoogte van het bedrag is gekoppeld aan de maatstaf 'doelgroepenregister gemeentelijke doelgroep'. Het doelgroepenregister omvat mensen die vallen onder de Participatiewet en die niet in staat zijn om het wettelijk minimumloon te verdienen, waaronder mensen met een WIA-uitkering die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben en mensen die door het UWV zijn beoordeeld als geschikt voor beschut werk.

De afspraken worden gepresenteerd als een poging om de knelpunten die sinds de invoering van de Participatiewet zijn ontstaan aan te pakken, zoals het achterblijven van het aantal beschutwerkplekken. Het streven is een duurzame oplossing te bieden voor de meest kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt.

Voor arbeidsdeskundigen en casemanagers die werken met mensen uit de doelgroep beschut werk of de gemeentelijke doelgroep van de Participatiewet, betekenen deze afspraken dat gemeenten meer middelen krijgen om de structuur van sociaal ontwikkelbedrijven te verstevigen. Of dat ook leidt tot meer gerealiseerde plekken, zal afhangen van de lokale keuzes die gemeenten met het impulsbudget maken.